blog
door Jan Smits
Bijna dertig jaar oud, en allebei met een verhaal dat ooit in Schotland begon en uiteindelijk verderging aan de Bretonse kust.
Sommige whiskyreleases beginnen bij de fles. Deze begon eigenlijk al bijna dertig jaar geleden.
Voordat Glann ar Mor en Kornog de namen werden waarmee veel whiskyliefhebbers Celtic Whisky Distillerie kennen, was er al Celtic Connexion. Het project begon in 1997. Celtic Whisky Compagnie selecteerde vaten bij gevestigde Schotse distilleerderijen en bracht die naar Bretagne. Franse whisky stond toen nog echt in de kinderschoenen, maar het idee was er al: Schotse spirit meenemen naar Frankrijk en daar het verhaal verder laten ontwikkelen. Een deel van die whisky werd later overgebracht naar oude Franse zoete-wijnvaten, onder andere Sauternes, Cadillac, Coteaux du Layon en Monbazillac.
Vandaag klinkt zoiets misschien niet eens meer zo vreemd. Bijna dertig jaar geleden was dat toch echt een ander verhaal. En sommige van die vaten bleven gewoon liggen. Nu keert Celtic Connexion terug, met als eerste twee releases: Cragganmore 1997 Ben Nevis 1996.
Allebei gedistilleerd in Schotland. Allebei naar Bretagne gebracht. Allebei jarenlang verder gerijpt in Franse wijnvaten. En allebei inmiddels bijna drie decennia oud.
Ik kreeg van beide een sample. Alleen al door het verhaal wist ik dat dit interessant zou worden. Wat ik alleen niet had verwacht, was hoe ontzettend verschillend ze uiteindelijk in het glas zouden zijn.
Cragganmore 1997 – 44,3% ABV • 29 jaar oud • 209 flessen
De eerste die ik proefde was de Cragganmore uit 1997. Deze whisky werd in 1997 gedistilleerd en later naar Bretagne gebracht. In januari 2009 ging hij over naar een oud Monbazillacvat. Monbazillac is een zoete witte wijn uit het zuidwesten van Frankrijk. Maar na zoveel jaren samen vind ik het eigenlijk lastig om nog een nette scheidslijn te trekken tussen whisky en wijnvat. Daar hebben ze inmiddels veel te lang samen voor doorgebracht.
Nose:
Vanaf het begin warm, nootachtig en behoorlijk kruidig. Karamel, abrikoos, rozijnen, vijgen en dadels geven hem een rijke, bijna plakkerige zoetheid, met daaronder wat vanille. Na wat tijd komen zwarte thee, walnootschil en een beetje gepolijst hout naar voren. Er zit precies dat rijpe karakter in waar ik bij oudere whisky zo van kan genieten. Achter het fruit zit zelfs iets van oud leer. Niet stoffig. Niet moe. Gewoon echt oud geworden. De geur heeft daarnaast iets dikker en boterachtigs, met zachte tonen van gebak en kruiden die langzaam steeds duidelijker worden.
Palate:
Rijk en rond, met genoeg zoetheid maar gelukkig ook voldoende kruiden om hem levendig te houden. Zoete mout, honing, gestoofd fruit en sinaasappelmarmelade komen eerst, gevolgd door kaneel, zachte peper en geroosterde noten. Het donkere fruit blijft aanwezig, vooral vijgen en dadels. De structuur is vol en licht olieachtig. De smaken lijken bijna aan je tong te blijven hangen in plaats van er gewoon overheen te rollen.
Finish:
Lang, warm en langzaam drogend. Het fruit en de marmelade schuiven richting walnootschil, zachte eik en zwarte thee, met helemaal aan het einde een klein zoutig randje. De zoetheid blijft verrassend lang hangen, samen met dat kruidige, rijpe karakter.
Die neus is misschien wel mijn favoriete onderdeel. Je ruikt de jaren erin. En precies op de goede manier.
Ben Nevis 1996 – 41,8% ABV • 30 jaar oud • 113 flessen
Daarna kwam de Ben Nevis uit 1996. Deze begon zijn leven in een ex-bourbonvat en reisde daarna eveneens naar Bretagne. In september 2011 werd hij overgebracht naar een oud Coteaux du Layonvat, een zoete wijn uit de Loire die traditioneel van Chenin Blanc wordt gemaakt. Dus ja, ik verwachtte fruit. Alleen niet deze kleine plot twist.
Nose:
Vrij rijk vanaf het begin, met dat typische wasachtige en bijna olieachtige karakter dat ik zo graag tegenkom. Rijpe perzik, gele pruim en gebakken appel zitten naast honingraat, vanillefudge en wat citroenschil. Daarna komen bijenwas, zachte eik, iets van kamillethee en een licht bloemige toon. Onder alles zit die volwassen Ben Nevis-stijl. Een beetje mineraal, een beetje ouderwets. In de beste betekenis van het woord.
Palate:
Zacht, maar absoluut niet licht. Honing, gepocheerde peer en perziksiroop beginnen, gevolgd door romige mout, vanille, gekaramelliseerde appel, gember en bakspices. En dan verandert hij ineens compleet. Overrijpe ananas. Papaja. Passievrucht. Dat was het moment waarop ik nog een slok nam om te controleren of ik het me niet verbeeldde. Niet dus. De structuur is wasachtig en mondvullend, met genoeg citrus om te voorkomen dat hij te zoet wordt. Daarna volgen een licht kruidige en groene toon, zachte eik en wat witte peper.
Finish:
Lang, olieachtig en langzaam drogend. Honing en geel fruit blijven hangen en bewegen vervolgens richting citroenschil, was en lichte eik. De passievrucht blijft opvallend lang aanwezig voordat de whisky langzaam droger en iets bitterder wordt, met op het einde een subtiel zilt-mineraal randje. Een prachtig contrast. In de neus oud, wasachtig en kruidig. En vervolgens ineens een complete fruitschaal op het palet.
Naast elkaar
Juist door deze twee naast elkaar te proeven begrijp je volgens mij het beste wat Celtic Connexion zo interessant maakt. De Cragganmore 1997 is voor mij duidelijk de donkerdere van de twee. Karamel, abrikoos, rozijnen, vijgen, dadels, noten, zwarte thee, marmelade, kruiden en gepolijst hout. Rijk, warm en volledig tot rust gekomen, met overal dat prachtige karakter van oude whisky doorheen. De Ben Nevis 1996 gaat juist een totaal andere kant op. De neus is volwassen, wasachtig en bijna ouderwets. En dan gooit het palet plots ananas, papaja en passievrucht in de kamer, voordat alles weer terugdraait richting citrus, was, hout en een licht bitter einde. Die omslag zag ik niet aankomen. En juist daarom bleef ik teruggaan naar dat glas. Beide whisky’s zijn bijzonder, en allebei lieten ze me iets proeven wat ik niet eerder op deze manier ben tegengekomen.
Ik had sowieso nog nooit whisky van deze twee distilleerderijen op deze leeftijd geproefd, laat staan gecombineerd met zo’n lange rijping op Franse zoete-wijnvaten. Voor mijn eigen smaak heeft de Ben Nevis uiteindelijk nét een klein streepje voor. Daar leek simpelweg iets meer te ontdekken, en die onverwachte tropische draai bleef me terugtrekken naar het glas.
Een grote dank aan Celtic Whisky Distillerie dat ik deze stukjes geschiedenis mocht proeven.
Twee Schotse single malts. Twee Franse wijnvaten. Bijna dertig jaar geduld. Als beide glazen nu voor je zouden staan, welke zou jij dan als eerste proeven?
Private pre-order
21 september Code: CELTICCONNEXION
Publieke release: 13 oktober
Wel belangrijk: verzending is momenteel alleen binnen Frankrijk mogelijk. Dus woon je buiten Frankrijk en heb je toevallig een Franse whiskyvriend, dan is dit misschien een uitstekend moment om hem eraan te herinneren hoe ontzettend belangrijk die vriendschap altijd al voor je is geweest.
