blog
door Jan Smits
Distilleerderij de Bronckhorst: bijzondere whisky en Achterhoekse gastvrijheid
Negen whisky’s, ongeveer vijf uur en aan het einde nog steeds genoeg om over te praten.
Mijn bezoek aan Distilleerderij de Bronckhorst in Zelhem werd een middag die me op meerdere manieren bijbleef. Door de whisky, de mensen en de overtuiging waarmee ze hier hun eigen weg volgen.
Ik kwam thuis met een volle geheugenkaart, nieuwe inzichten en een beetje trots. Want whisky die me zo enthousiast maakt, wordt gewoon hier in Nederland gemaakt, in de Achterhoek. Eerst de olifant in de kamer Grain whisky wordt onder whiskyliefhebbers soms wat neerbuigend besproken. Het zou vooral licht en eenvoudig zijn, of bedoeld om in blends te verdwijnen. Zelf heb ik ook voorbeelden geproefd met een lijmerige, oplosmiddelachtige geur die me aan Velpon deed denken. Dat zijn ervaringen met afzonderlijke whisky’s. Toch kunnen zulke herinneringen je verwachtingen ongemerkt beïnvloeden wanneer je opnieuw de woorden ‘grain whisky’ op een etiket ziet. Bij De Bronckhorst kregen die verwachtingen weinig kans om overeind te blijven.
De Dahomey whisky’s maakten indruk door hun karakter, diepte en textuur. Verschillende glazen had ik blind zomaar voor single malt kunnen aanzien. Daarmee bedoel ik vooral dat ik de rijkdom en complexiteit aantrof die ik graag in een goede whisky vind. Voor de duidelijkheid: ‘single’ betekent binnen de bekende Scotch categorieën dat een whisky uit één distilleerderij komt. Het betekent niet dat er maar één graansoort is gebruikt. Single grain kan verschillende granen bevatten. Single malt Scotch wordt uitsluitend van gemoute gerst gemaakt en in koperen pot stills gedistilleerd. Die termen beschrijven de productie, maar vertellen je niet hoeveel plezier je aan een glas gaat beleven.
Dahomey is Nederlandse whisky. De Schotse indeling is hier dus vooral een herkenbaar referentiepunt om een veelvoorkomend misverstand uit te leggen. Een handvol graan met heel veel mogelijkheden Een van de interessantste onderdelen van het bezoek was de uitleg over de grondstoffen. De Bronckhorst werkt met dertien oergranen, zoals ze die zelf omschrijven. Oude granen en rassen vormen een belangrijk onderdeel van hun benadering. Tijdens de rondleiding hoorde ik over duizenden mogelijke combinaties. De exacte berekening kan ik niet navertellen, maar de gedachte erachter bleef hangen. Verschillende granen, onderlinge verhoudingen en gisten bieden enorm veel ruimte om uiteenlopende whisky’s te ontwikkelen. Gist verdient daarin meer aandacht dan hij vaak krijgt. Tijdens de vergisting worden suikers omgezet in alcohol, terwijl ook stoffen ontstaan die bijdragen aan geur en smaak. De gistkeuze en de omstandigheden tijdens de vergisting helpen daarmee het karakter van de toekomstige spirit vormgeven. Daarna volgen nog alle beslissingen tijdens het distilleren en de rijping. Het maakt duidelijk hoeveel mogelijkheden er al bestaan voordat iemand überhaupt een vat uitkiest.
Wat mij vooral aansprak, was de kennis waarmee ze die mogelijkheden toelichtten. Ze konden uitleggen waarom bepaalde keuzes voor hen interessant zijn en hoe die aansluiten bij de whisky die ze willen maken. Zo wordt een handvol graan ineens een stuk boeiender.
Waarom Dahomey?
De naam van de whisky hoort bij de dieren die op het terrein worden gehouden: Dahomey runderen. Hun mest helpt de grond te bemesten waarop de gerst groeit. Dat geeft de naam een betekenis die verder gaat dan een afbeelding op een etiket. De dieren, het land en de whisky zijn met elkaar verbonden. Tijdens een bezoek krijgt zo’n verhaal veel meer inhoud, omdat je hoort hoe het onderdeel is van de dagelijkse praktijk.
Rita, van ontvangst tot tasting Rita verzorgt de marketing, ontvangt bezoekers, geeft rondleidingen en begeleidt tastings. Ik vroeg me op een gegeven moment af wat ze eigenlijk níét doet. Haar enthousiasme en gastvrijheid maakten het gemakkelijk om ons op ons gemak te voelen. Ze vertelde toegankelijk, nam de tijd voor vragen en wist telkens weer iets te noemen waar ik meer over wilde weten. Dat is een kwaliteit op zichzelf. Veel kennis hebben is één ding, die zo overbrengen dat anderen nieuwsgierig blijven vraagt ook aandacht voor je publiek. Rita deed dat op een heel natuurlijke manier.
Achter de schermen speelt Vesna eveneens een belangrijke rol. Zij verzorgt de website en sociale media en hielp ons bezoek mogelijk te maken. Helaas kon ze die middag niet aanwezig zijn, maar haar bijdrage hoort zeker bij dit verhaal.
Arie werd er even bij gebeld
Arie woont maar een paar minuten van het clubhuis. Of, zoals het officieel heet, de distilleerderij. Hij werd gebeld om bij ons aan te sluiten. Pierre had hem eerder ontmoet, en ik was blij dat iemand die telefoon had gepakt. Wat een verhalen, humor en kennis bracht hij mee. Bij de apparatuur nam hij ons mee door het productieproces. Tijdens het maischen wordt zetmeel met behulp van enzymen afgebroken tot vergistbare suikers. De gist gaat daarmee aan het werk, waarna distillatie de alcohol concentreert en het karakter van de spirit verder helpt bepalen. Op papier lijkt dat een overzichtelijk rijtje stappen. Wanneer je naast de installatie staat en uitleg krijgt over de keuzes binnen iedere stap, ontdek je hoeveel vakkennis erbij komt kijken. Arie maakte die uitleg levendig. Er was ruimte om door te vragen, maar ook om te lachen. Zijn plezier in het vertellen werkte aanstekelijk.
Erik en de verwezenlijking van een idee
Bij Erik Legters ontmoette ik iemand die zijn hart heeft gevolgd en daar werkelijk iets van heeft opgebouwd. Een distilleerderij beginnen betekent investeren in een idee waarvan de uitkomst zich pas geleidelijk laat zien. Zeker bij whisky moet je beslissingen durven nemen waar je jaren later nog van leert. Wat me vooral bijbleef, was hoe prettig het was om met hem te praten. Warm, open, met humor en zichtbaar betrokken bij wat hij maakt. Het was gemakkelijk om vragen te stellen en gedachten uit te wisselen. Ik fotografeerde hem met een glas in zijn hand en een glimlach op zijn gezicht.
Een van de honden staat onscherp op de voorgrond. Voor mij vat dat beeld veel van de middag samen: iemand die plezier beleeft aan het delen van zijn werk, in een omgeving waar anderen zich welkom voelen. Het lijkt me bijzonder om mensen te ontvangen op een plek die ooit begon als jouw idee. Die middag mochten wij er een paar uur deel van uitmaken.
Een langverwachte ontmoeting met Pierre Kruff
Ook de ontmoeting met Pierre Kruff maakte het bezoek bijzonder. Pierre werkt in Duitsland als brand ambassador voor onder meer Aberfeldy, Craigellachie en Teeling. Wie daar whiskyfestivals of tastings bezoekt, kan hem kennen van zijn presentaties en proeverijen. We wilden elkaar al langere tijd eens persoonlijk ontmoeten. Met een paar vrije dagen en zijn vrouw en dochter erbij kwam het er eindelijk van. Pierre bracht veel kennis en ervaring mee. Het was een plezier om met hem, Rita, Erik en Arie van gedachten te wisselen over whisky, productiekeuzes en eerdere belevenissen. We spraken Duits, Engels en Nederlands, soms allemaal binnen hetzelfde gesprek.
Dat vind ik zo mooi aan de whiskycommunity. Je kunt verschillende merken vertegenwoordigen, bij een distilleerderij werken of, zoals ik, uit liefhebberij schrijven en fotograferen. Er is altijd iets om van elkaar te leren. Die gezamenlijke nieuwsgierigheid bracht ons hier rond dezelfde tafel. Negen drams en alle reden om terug te komen Uiteindelijk proefden we negen whisky’s. Wat me vooral opviel, was hoeveel verschil ertussen zat. Steeds gaf een volgend glas weer iets anders om van te genieten. Ook mochten we vier peated expressies proeven. Die maakten me bijzonder nieuwsgierig. Prachtige whisky’s waar ik graag uitgebreider op terugkom, want ze verdienen meer dan een terloopse vermelding. Bij het proeven lette ik sterk op de textuur. Het gevoel op de tong, de manier waarop een whisky de mond vult en wat er na het slikken achterblijft, bepalen voor mij een groot deel van het plezier. Er waren momenten waarop ik de camera gewoon even moest neerleggen om daar aandacht aan te geven. Het proeven uit een vat voegde nog een andere dimensie toe. Je krijgt een momentopname van iets dat zich verder ontwikkelt. Is het klaar om te bottelen, of levert langer wachten nog iets op? Als bezoeker kun je daar ontspannen over nadenken. Voor de maker is het een beslissing die ertoe doet. Een middag om van te genieten
Op tafel stond een royale plank met kaas, worst en mosterd. De twee honden waren erbij en gaven de middag iets huiselijks. Tussen de uitleg en het proeven door was er volop ruimte voor gewone gesprekken en gelach. Ik denk dat we ongeveer vijf uur zijn gebleven. We raakten niet uitgepraat. De locatie hielp daar zeker bij. Het was prettig om er te zijn, met mensen die hun tijd en enthousiasme zo royaal deelden. Zo’n middag blijft je bij door de combinatie van alles: het eten, de glazen op tafel, het gezelschap en het gevoel dat niemand haast heeft.
Ook achter de camera genoeg te ontdekken Als fotograaf kwam ik ogen tekort. De warme kleur van het koper, het hout van de vaten en de structuur van het graan boden allerlei mogelijkheden. De vierkante Dahomey fles bleef mijn aandacht trekken. Het donkere etiket, de gouden letters, het rund en de kleine illustraties geven de fles een eigen identiteit. De verzorgde presentatie voelde passend bij de aandacht die ik tijdens het bezoek voor het product had gezien. Ik wilde die details recht doen in mijn foto’s. Even een andere hoek zoeken, de reflecties bekijken en het licht op de letters laten vallen. Fotografie helpt me om aandachtiger te kijken naar het werk van anderen.
Dit verdient meer bekendheid
Deze ontmoeting kwam mede tot stand dankzij Mandy, Whisky Meisje op instgram, die de eerste verbinding legde. Daar ben ik haar dankbaar voor. Ook Vesna verdient een bijzonder bedankje voor haar werk achter de schermen. En natuurlijk Erik, Rita en Arie voor hun gastvrijheid, en Pierre en zijn vrouw en dochter voor het fijne gezelschap. Ik hoop dat mijn foto’s en verhaal meer mensen nieuwsgierig maken naar Distilleerderij de Bronckhorst. Volg hun ontwikkelingen, vraag bij je whiskywinkel naar Dahomey of maak een afspraak om zelf eens langs te gaan in Zelhem. Ik schrijf over whisky omdat ik er plezier aan beleef. Wanneer ik mensen ontmoet die met zoveel kennis en toewijding iets maken waar ik enthousiast van word, deel ik dat graag. Dahomey verdient het om in veel meer glazen terecht te komen. Ook buiten Nederland. Ik ben benieuwd hoe ver hun whisky zal reizen en blijf het met belangstelling volgen.
