blog
door Jan Smits
Review
Willem Dafoe koos deze Laphroaig zonder officiële tasting notes.
Nu is het aan ons om te ontdekken wat er in de fles zit.
Willem Dafoe is nooit een acteur geweest die je eenvoudig in één hokje kunt plaatsen. Het ene moment beheerst en rustig, het volgende volledig onvoorspelbaar. Vertrouwd, maar altijd met het gevoel dat er ieder moment iets onverwachts kan gebeuren. Als je erover nadenkt, maakt dat hem eigenlijk een opvallend passende combinatie met Laphroaig.
Willem by Willem is dan ook niet zomaar een bekende naam op een whiskydoos. Dafoe selecteerde deze gelimiteerde 14 jaar oude Laphroaig samen met Master Blender Sarah Dowling, zonder officiële proefnotities die hem vertelden wat hij precies moest ruiken of proeven. Geen vooraf uitgestippelde route door het glas. Geen flavour map. Alleen de whisky, zijn eigen zintuigen en een keuze. Misschien zouden we whisky vaker op die manier moeten benaderen.
Eerst zelf ruiken en proeven, voordat iemand anders ons vertelt wat we zouden moeten vinden.
Deze Laphroaig rijpte eerst in Amerikaanse eiken ex-bourbonvaten en kreeg daarna een finish in Oloroso-sherryvaten. Hij is gebotteld op 53,7% alcohol, zonder koude filtering en met zijn natuurlijke kleur. De combinatie van bourbon- en Olorosovaten zorgt niet voor een zware sherrybom. De sherryinvloed brengt vooral donker fruit, chocolade, noten en een zachtere ronding rond het bekende rokerige karakter van Laphroaig.
Op papier klinkt dat al interessant. In het glas wordt het nog interessanter.
Neus:
De eerste indruk is onmiskenbaar Laphroaig, al komt de rook met wat zachtere ellebogen binnen dan verwacht. Gedroogde vijgen, rozijnen, donkere kersen en gerookte aardbeien verschijnen als eerste. Daarna volgen geroosterde noten, gedragen leer en een blokje pure chocolade. Onder het fruit zit een vochtig, aards vuur met verkoold hout, zoete barbecuesaus en precies genoeg medicinaal karakter om de vingerafdrukken van de distilleerderij zichtbaar te houden. Er zijn minder pleisters dan verwacht. Misschien slechts één, die al twee dagen gedragen is. Een paar druppels water halen vanille, geroosterde citrusschil en zoetere rode bessen naar voren.
Smaak:
Vol, olieachtig en peperig, met voldoende kracht om duidelijk te maken dat dit geen brave Laphroaig is. Donkere kersen, rozijnen en rode bessen komen samen met cacao, zwarte thee, geroosterde noten en verbrand eikenhout. De eerste zoetheid maakt langzaam plaats voor een droger en hartiger karakter. Verkoolde citrus, aardse rook, leer en een subtiele umami-achtige toon nemen steeds meer ruimte in. Met water wordt de peper rustiger en komen sinaasappelschil, vanille en melkchocolade duidelijker naar voren.
Afdronk:
Lang, verwarmend en steeds droger. Rook, donkere kers, cacao en zwarte thee blijven hangen naast oud eikenhout, leer, tabak en zachte kruiden. Wanneer de meeste smaken langzaam verdwijnen, blijft er nog een bitterzoet randje achter. Is dit nog steeds Laphroaig? Zonder twijfel. Maar het is een rustigere, rondere en donker-fruitigere kant van Laphroaig. De bekende kustrook en het medicinale karakter zijn nog steeds aanwezig, maar worden omringd door donkere vruchten, chocolade, noten en gepolijst eikenhout. Hij voelt minder rauw dan de krachtigere Laphroaig Cask Strength-uitgaven, zonder de herkenbare persoonlijkheid van de distilleerderij kwijt te raken. De scherpe hoeken zijn niet verdwenen. Ze zijn alleen iets gladder geschuurd.
Willem Dafoe in een glas
Samenwerkingen met beroemdheden maken mij normaal gesproken een beetje achterdochtig. Te vaak krijgt de bekende naam meer aandacht dan de vloeistof in de fles. Hier is dat anders. De whisky is sterk genoeg om zelf de hoofdrol te spelen. En misschien is dat wel het meest Willem Dafoe-achtige aan deze release: hij voelt tegelijkertijd vertrouwd, vreemd en onverwacht elegant.
Een zeemeermin, een dode lucifer en een walrus
Ook de beschrijving van Willem Dafoe zelf is allesbehalve standaard. Op de achterkant van de doos omschrijft hij de whisky onder andere als een zeemeermin in een roeiboot op een stormachtige zee, een dode lucifer en een walrus die op een sigaar van zeewier kauwt. Niet precies de woorden die je normaal op een whisky flavour wheel tegenkomt. En juist daarom werkt het. In plaats van rook, fruit, zoetheid en hout netjes uit elkaar te trekken, probeert hij het vreemde totaalbeeld te beschrijven dat al die smaken samen creëren. Het helpt je misschien niet bij het invullen van een traditioneel proefschema. Maar het maakt je wel onmiddellijk nieuwsgierig naar de fles.
Ook de verpakking probeert zich niet netjes te gedragen. De naam Laphroaig staat traditioneel bovenaan, maar daaronder wordt het ontwerp veel losser en onrustiger. De naam Willem loopt in grove penseelstreken over de voorkant, alsof iemand begon met het ontwerpen van een whiskydoos en onderweg besloot er een theaterposter van te maken. Het voelt persoonlijk, een beetje onaf en bewust onvoorspelbaar. Dat past bij de samenwerking. Zowel Laphroaig als Willem Dafoe heeft een reputatie opgebouwd zonder gemakkelijk, gladgestreken of volledig voorspelbaar te worden. Je kunt het ontwerp prachtig vinden of volledig vreemd. Maar negeren lukt bijna niet.
1815
Rond de hals van de fles staat het jaartal 1815. Dat is niet zomaar versiering, maar het beginpunt van Laphroaig. Meer dan twee eeuwen later staat dat oprichtingsjaar nog altijd trots op iedere fles. In de tussentijd veranderden eigenaren, generaties en productiemethoden, maar Laphroaig is nooit moeilijk herkenbaar geworden. De combinatie van turfrook, aarde en medicinale tonen kan een kamer al verdelen voordat iedereen zijn eerste slok heeft genomen. Dat is juist een deel van de aantrekkingskracht. Deze Willem Dafoe-editie laat een andere kant van die lange geschiedenis zien, maar onder het donkere fruit en de Oloroso-invloed blijft het oude Islay-karakter duidelijk aanwezig.
Een nieuwe samenwerking. Een nieuwe presentatie. Een heel oude naam erachter.
Onverwachte inspectie
Tijdens het fotograferen bleek ik overigens niet de enige die nieuwsgierig was naar deze release. Nog voordat de fles geopend was, landde er een vlieg rechtstreeks op het etiket, precies onder de naam van Willem Dafoe. Geen uitnodiging, geen aarzeling en absoluut geen respect voor persoonlijke ruimte. Misschien herkende hij een gelimiteerde editie. Misschien kwam hij af op het idee van rook, donker fruit en barbecuesaus. Hoe dan ook bleef hij lang genoeg zitten om onderdeel te worden van de fotoserie. Hij heeft de whisky niet geproefd. Waarschijnlijk een verstandige keuze bij 53,7%. Even later ging hij nog een stap verder en landde hij rechtstreeks op het Schotse wapen, naast de woorden: Nemo me impune lacessit. Deze Latijnse spreuk betekent: Niemand daagt mij uit zonder de gevolgen te ondervinden. Of iets natuurlijker vertaald: Niemand valt mij aan en komt ermee weg. De spreuk wordt al lange tijd met Schotland en de distel verbonden. Een distel lijkt misschien onschuldig, maar wie hem onvoorzichtig vastpakt, ontdekt snel het tegendeel. De vlieg leek de boodschap te begrijpen. Hij claimde het wapen, inspecteerde het etiket en zag eruit alsof hij zijn positie graag wilde verdedigen. Dus deed ik wat iedere verstandige whiskyfotograaf zou doen. Ik maakte de foto, deed een stap achteruit en besloot dat dit geen gevecht was dat ik wilde beginnen. De waarschuwing stond tenslotte al op de fles.
Conclusie:
Laphroaig Willem by Willem 14 Years Old is nog steeds duidelijk Laphroaig, maar laat een zachtere, donkerdere en meer gepolijste kant van de distilleerderij zien. De rook is aanwezig, maar minder scherp. Het medicinale karakter blijft herkenbaar, maar domineert niet. Daarvoor in de plaats komen donkere kersen, rozijnen, cacao, leer, noten en een steeds droger wordende afdronk. Het is geen Laphroaig die zijn afkomst probeert te verbergen. Het is een Laphroaig die heeft geleerd dat hij niet altijd met beide ellebogen tegelijk naar voren hoeft te komen.
